W programie Czyste Powietrze wybuchł nowy kryzys. Organizacje branżowe – PORT PC, SPIUG i APPLiA Polska – alarmują, że dofinansowanie otrzymują kotły na pellet, które dzięki tzw. rusztom awaryjnym mogą spalać odpady, węgiel i niskiej jakości paliwa. Choć od kwietnia 2024 roku producenci mają obowiązek deklarować, że ich urządzenia nie mają takiej opcji, rzeczywistość jest inna. Większość kotłów nadal umożliwia montaż rusztu, a sprzedaż modeli pozbawionych tej funkcji prawie zanikła.
Problem pogłębia iluzoryczny system kontroli, który opiera się na nieskutecznym formularzu zgłoszeniowym w bazie ZUM. Niedopracowana lista ZUM oraz brak odpowiedniej weryfikacji sprawiły, że beneficjenci i producenci stanęli w obliczu poważnych konsekwencji.
Dlaczego ruszt awaryjny to problem?
Organizacje branżowe biją na alarm, ponieważ niektórzy producenci celowo umieszczają w komorach spalania elementy konstrukcyjne, które pozwalają na późniejszy montaż rusztu. W ten sposób kocioł na biomasę, zamiast być ekologicznym urządzeniem, może stać się „wszystkopalnym” piecem. Skutki są drastyczne: gwałtowny wzrost emisji zanieczyszczeń, co podważa cele programu Czyste Powietrze i zaprzecza idei dotowania ekologicznych rozwiązań.
Ponadto, takie kotły nie spełniają unijnych wymogów ekoprojektu ani zasad taksonomii, w tym kluczowej reguły DNSH („Do No Significant Harm”). Oznacza to, że z publicznych funduszy nie można wspierać inwestycji, które szkodzą środowisku.
Co grozi beneficjentom i Polsce?
Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta ostrzega, że beneficjent, który zacznie spalać w kotle inne paliwa, będzie musiał zwrócić dotację wraz z odsetkami. Pytanie jednak, czy odpowiedzialność za systemowe zaniedbania ponownie spadnie tylko na użytkowników.
Konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze. Jak podkreśla Paweł Lachman z PORT PC, brak skutecznej weryfikacji kotłów to ogromne ryzyko dla całej Polski. Państwo może stracić miliardy złotych z unijnych funduszy, w tym z Krajowego Planu Odbudowy czy programu FEnIKS. Istnieje także ryzyko, że Europejski Bank Inwestycyjny odmówi dalszego finansowania programu Czyste Powietrze.
Taka sytuacja mogłaby doprowadzić do ponownego wstrzymania programu, kluczowego dla walki ze smogiem w Polsce.
Błędy systemowe podważają zaufanie
Afera z rusztami awaryjnymi to kolejny przykład na to, jak brak planowania i skutecznej kontroli w programie Czyste Powietrze prowadzi do poważnych problemów wizerunkowych. Nowoczesne kotły na pellet, które miały być ekologiczną alternatywą, z powodu luk w systemie stały się narzędziem do obchodzenia przepisów.
Brak nadzoru nad deklaracjami producentów, nieskuteczne mechanizmy kontroli i niedopracowana lista ZUM sprawiły, że problem stał się masowy. Konsekwencje poniosą nie tylko osoby, które stracą dotację, ale także całe państwo, narażone na utratę reputacji i miliardy złotych z funduszy europejskich.
W efekcie rozwiązanie, które miało realnie poprawić jakość powietrza, traci zaufanie z powodu błędów systemowych i braku strategicznego podejścia.
Add a Comment